تصویر سیمین بهبهانی
پروفایل نویسنده

سیمین بهبهانی

سیمین خلیلی معروف به سیمین بهبهانی در ۲۸ تیر ۱۳۰۶ در تهران در خانواده‌ای اهل فرهنگ و قلم چشم به جهان گشود. پدرش عباس خلیلی (مدیر روزنامه اقدام، شاعر و ادیب) و …

درباره نویسنده

سیمین خلیلی معروف به سیمین بهبهانی در ۲۸ تیر ۱۳۰۶ در تهران در خانواده‌ای اهل فرهنگ و قلم چشم به جهان گشود. پدرش عباس خلیلی (مدیر روزنامه اقدام، شاعر و ادیب) و مادرش فخرعادل خلعتبری (شاعر، روزنامه‌نگار و از پیشگامان جنبش زنان در دوران مشروطه) بودند. محیط خانواده، روحیه عدالت‌خواهی، ادبیات و شجاعت بیانی را از همان کودکی در او بارور ساخت.

او در دوران جوانی وارد دانشسرای مقدماتی شد، سال‌ها به تدریس در مدارس پرداخت و هم‌زمان در رشته حقوق قضایی از دانشگاه تهران دانش‌آموخته شد؛ هرچند هرگز شغل قضاوت یا وکالت را برنگزید و زندگی خود را وقف دبیری ادبیات و سرودن شعر کرد. نخستین اشعارش در نوجوانی در نشریات منتشر شد و خیلی زود با سرودن اشعاری با مضامین اجتماعی و ضدبی‌عدالتی جایگاه خود را در میان شاعران نوگرای دهه ۱۳۳۰ تثبیت کرد. سیمین بهبهانی در دهه ۱۳۴۰ به کانون پرورش فکری و شورای موسیقی رادیو راه یافت و ترانه‌های ماندگاری سرود.

نقطه عطف حیات ادبی او در اواخر دهه ۱۳۵۰ رخ داد؛ جایی که فرم غزل کلاسیک را درهم‌شکست و اوزان بی‌سابقه‌ای پدید آورد که ادبیات معاصر از آن به عنوان رنسانس غزل یاد می‌کند. با وجود فشارهای فزاینده، بازجویی‌ها، ممنوع‌الخروجی و توقیف آثار در دهه‌های پس از انقلاب، سیمین بهبهانی ایران را ترک نکرد و در کنار مردم ماند. وی دوبار (در سال‌های ۱۹۹۹ و ۲۰۰۲) نامزد دریافت جایزه نوبل ادبیات شد و جوایز معتبر بین‌المللی متعددی از جمله جایزه هلمن/همت سازمان دیده‌بان حقوق بشر و مدال کارل فون اوسیتسکی را دریافت نمود. سیمین بهبهانی پس از دهه‌ها مقاومت فکری و آفرینش ادبی، در ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ در سن ۸۷ سالگی در تهران درگذشت و در آرامستان بهشت زهرا در آرامگاه خانوادگی به خاک سپرده شد.

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص
شاعر پیشگام و نوآور عروض فارسی: ملقب به «نیمای غزل» به سبب گسترش ظرفیت‌های موسیقیایی غزل سنتی و ابداع ده‌ها وزن عروضی تازه. صدای وجدان جمعی و «بانوی غزل ایران»: سخنگوی مقاومت مدنی، صلح‌طلبی و ایستادگی تاریخی ملت ایران در بزنگاه‌های دشوار. کنشگر حقوق مدنی، آزادی بیان و حقوق زنان: از اعضای شاخص، شجاع و دیرپای هیئت دبیران «کانون نویسندگان ایران» و حضور فعال در صفوف دفاع از حقوق برابری‌خواهانه زنان. آموزگار و دبیر ادبیات: بیش از سه دهه تدریس ادبیات فارسی در دبیرستان‌های تهران و تربیت نسل‌هایی از ادیبان و دانشجویان. ترانه‌سرا: سرودن تصنیف‌ها و ترانه‌های ماندگار برای رادیو ایران و برنامه «گل‌ها» در همکاری با استادان موسیقی سنتی.
دوره فکری / تاریخی
بازه تاریخی و زیستی: سده بیستم و اوایل سده بیست‌ویکم (۱۳۰۶ تا ۱۳۹۳ خورشیدی / ۱۹۲۷ تا ۲۰۱۴ میلادی). دوره اول فکری (دهه‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰): آغاز شاعری در قالب‌های چهارپاره و غزل سنتی متأثر از رمانتیسم اجتماعی و ناتورالیسم؛ تصویرگری فقر، روسپی‌گری، کودکان کار و رنج‌های طبقه فرودست در قالب مجموعه‌هایی چون جای پا و مرمر. دوره دوم فکری و انقلاب عروضی (از اواخر دهه ۱۳۵۰ تا پایان عمر): جهش بنیادین با مجموعه خطی ز سرعت و از آتش؛ ورود به حوزه اوزان نویافته و دور از ذهن عروضی، برخورد رودررو با پیامدهای انقلاب ۱۳۵۷، جنگ هشت‌ساله، ترومای اعدام‌ها و کشتارها، اعتراضات دانشجویی و جنبش‌های مدنی دهه‌های هفتاد و هشتاد خورشیدی.
کلاستر تخصصی
انقلاب عروضی و اوزان نویافته: خروج از دایره اوزان تکراری عروض خلیلی و کشف یا توسعه بیش از ۴۰ تا ۷۰ وزن مطبوع، سریع، ضربی و تند عروضی هماهنگ با نبض پرشتاب زندگی مدرن. شعر دیالوگ و روایت پُلی‌فونیک (چندصدایی): ساختارشکنی در تک‌صدایی بودن غزل کهن با وارد کردن مکالمه میان دو شخصیت، صدای بازجو و زندانی، مادر و فرزند شهید، روسپی و مشتری، یا متکدی و جامعه. زبان‌آوری روزمره در قالب فرمیک کهن: پیوند زبان گفتار، واژگان معاصر، ضرب‌المثل‌ها و لحن عریان کوچه و بازار با انسجام سخت‌گیرانه قافیه و ردیف. فمینیسم تجربی و زن‌نگاری بدون پرده‌پوشی: بیان عواطف، هوس‌ها، خشم‌ها، بارداری، زایمان، پیری و اضطراب‌های هستی‌شناختی زن ایرانی بدون کاربرد نقاب‌های مذکر و سنتی شعر کلاسیک. ملی‌گرایی انسان‌دوستانه و صلح‌کل: عشق دیرپا به جغرافیای تاریخی و فرهنگی ایران، هم‌دردی با قربانیان هر دو سوی جنگ، و دفاع از میهن در برابر ویرانی، جهل و تمامیت‌خواهی.
ملیت
ایرانی (Iranian).

حوزه‌های تمرکز

نوسازی فرمالیستی و ساختاری غزل: نجات قالب غزل از رخوت سنتی و اثبات توانایی آن در بیان پیچیده‌ترین مفاهیم دنیای مدرن. آزادی اندیشه، مبارزه با سانسور و دفاع از قلم: ایستادگی مداوم در برابر حذف فرهنگی در ساختار کانون نویسندگان ایران. مسائل و حقوق زنان: انعکاس بی‌پرده قوانین نابرابر، خشونت خانگی، سرکوب جنسیتی، چندهمسری و رنج‌های تاریخی زنان طبقات محروم. ثبت وقایع‌نگارانه تاریخ معاصر: بازنمایی داغ‌های ملی، جنگ هشت‌ساله، خاوران، اعتراضات ۱۸ تیر ۱۳۷۸ و رخدادهای اعتراضی ۱۳۸۸ در قالب شعر. امید جمعی و پایداری ملی: امید به بازسازی میهن ویران‌شده و ستیز با ناامیدی و انفعال تاریخی (متبلور در نماد «دوباره می‌سازمت وطن»).

آثار برجسته

دفاتر شعر و مجموعه‌های جریان‌ساز: دوباره می‌سازمت وطن (سروده ۱۳۶۰):معروف‌ترین سروده معاصر او که به سرود ملی مقاومت، امید و پایداری در میان تمام ایرانیان با گرایش‌های گوناگون بدل شد («دوباره می‌سازمت وطن، اگرچه با خشت جان خویش…»). خطی ز سرعت و از آتش (۱۳۶۰):کتاب مانیفستِ انقلاب عروضی سیمین بهبهانی؛ زایش اوزان نامأنوس و تند و ورود شجاعانه به واقعیت‌های تلخ جامعه پس از انقلاب. دشت ارژن (۱۳۶۲):اوج تکامل زبانی و فرمی اوزان نویافته و تداوم اعتراض اجتماعی، با تمرکز بر جنگ، سوگواری و ستیز با مرگ‌اندیشی. رستاخیز (۱۳۵۲):دفتر تحول فکری میانی شاعر؛ عبور از مضامین رمانتیک به سمت فرم‌های پیچیده‌تر تصویری و اندیشه‌های اگزیستانسیل. کولی و نامه و عشق (۱۳۷۳):حضور تیپ شخصیتی نمادین «کولی»؛ راوی رها، سرکش، قانون‌گریز و کولی‌وشِ حقیقت در دنیای تحجر و اختناق. یک دریچه آزادی (۱۳۷۴):مجموعه‌ای سرشار از غزل‌های متعهد، صریح و دربردارنده مضامین صریح مدنی و سیاسی. جای پا (۱۳۳۵) و مرمر (۱۳۴۱):نخستین دفاتر شعر سیمین در قالب چهارپاره و غزل نو؛ تمرکز روی مسائل طبقاتی، زنان رانده‌شده و فقر اجتماعی. نثر، خاطرات و یادداشت‌ها: با قلب خود چه خریدم؟: مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، مقالات و تحلیل‌های اجتماعی–ادبی شاعر. آن مرد، همراهم: زندگی‌نامه خودنوشت و روایت رابطه عاطفی و فکری با همسر دومش منوچهر کوشیار و فرازونشیب‌های زیست فرهنگی در تهران. یاد بعضی نفرات: مجموعه مقالات و خاطرات پرنکته از چهره‌های نامدار فرهنگ و ادبیات معاصر نظیر نیما یوشیج، نادر نادرپور، اخوان ثالث و دیگران.

کتاب‌های این نویسنده

هنوز کتابی از این نویسنده ثبت نشده است

در حال حاضر هیچ کتابی از «سیمین بهبهانی» در Airbook ثبت نشده است. به‌زودی کتاب‌های این نویسنده اضافه خواهند شد.