تصویر صادق چوبک
پروفایل نویسنده

صادق چوبک

صادق چوبک در تیرماه ۱۲۹۵ در بوشهر به دنیا آمد. پدرش آقا اسماعیل، بازرگان سرشناس پارچه (بزاز) بود و به همین دلیل نام خانوادگی‌اش برگرفته از گیاه «چوبک» (ماده‌ای…

درباره نویسنده

صادق چوبک در تیرماه ۱۲۹۵ در بوشهر به دنیا آمد. پدرش آقا اسماعیل، بازرگان سرشناس پارچه (بزاز) بود و به همین دلیل نام خانوادگی‌اش برگرفته از گیاه «چوبک» (ماده‌ای گیاهی برای شست‌وشو و سفیدگری پارچه‌ها) انتخاب شد. او در بوشهر و شیراز به مدرسه رفت و در کالج آمریکایی تهران (دبیرستان البرز بعدی) زبان انگلیسی را آموخت. مشاهده فقر طاقت‌فرسا، بیماری و مناسبات خشن جنوب ایران، بن‌مایه تاریک و ناتورالیستی آثارش را شکل داد.

چوبک در تهران با صادق هدایت آشنا شد و پیوند دوستی عمیقی میان آن دو شکل گرفت؛ هدایت و چوبک به همراه عبدالحسین نوشین و مسعود فرزاد محفلی ضدسنت و پیشرو تشکیل دادند و چوبک همواره هدایت را مراد فکری خود می‌دانست. نخستین اثر او، مجموعه داستان کوتاه «خیمه‌شب‌بازی» (۱۳۲۴)، اثری شوکه‌کننده و ماندگار در داستان‌نویسی ایران بود که انتشار آن با توقیف و واکنش‌های تند سنت‌گرایان روبه‌رو شد.

در سال ۱۳۲۸ مجموعه داستان «انتری که لوطیش مرده بود» را چاپ کرد که داستان عنوان آن به استعاره‌ای روان‌شناختی-فلسفی از انسان گرفتار در جبر آزادی بدل گشت. شاهکار حماسی-رئالیستی او رمان «تنگسیر» (۱۳۴۲) بود؛ روایتی از شورش «زار ممد» تنگستانی علیه متنفذان غارتگر بوشهر که بعداً امیر نادری فیلمی سینمایی و مشهور بر اساس آن ساخت. شاهکار دیگر او، رمان جریان‌ساز و تکان‌دهنده «سنگ صبور» (۱۳۴۵)، ساختاری مدرن، پلی‌فونیک (چندصدایی) با تکنیک جریان سیال ذهن داشت و جهان درهم‌شکسته و تباه زنانی چون «گوهر» را در جامعه بسته‌ شیراز به تصویر می‌کشید.

چوبک سال‌ها در شرکت ملی نفت ایران کار کرد و به سفرهای متعددی به آمریکا، شوروی و اروپا رفت. او در اواخر دهه ۱۳۵۰ و پیش از انقلاب، ایران را ترک کرد و در لندن و سپس ایالت کالیفرنیای آمریکا ساکن شد. در سال‌های پایانی زندگی به دلیل بیماری چشمی نابینا شد و در انزوا زندگی کرد. صادق چوبک در تیر ۱۳۷۷ در سن ۸۲ سالگی در برکلی کالیفرنیا درگذشت و بنا بر وصیتش، پیکرش سوزانده و خاکسترش به آب‌های اقیانوس آرام سپرده شد.

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص
پدر ناتورالیسم در ادبیات داستانی نوین ایران: یکی از ارکان چهارگانه داستان‌نویسی نوین فارسی (در کنار صادق هدایت، محمدعلی جمال‌زاده و بزرگ علوی). رمان‌نویس و داستان‌کوتاه‌نویس جریان‌ساز: پیشگام در شکستن تابوهای زبانی و اخلاقی در ادبیات فارسی و آوردن زبان کف خیابان به متن داستان. مترجم ادبی: برگردان آثار شاخص جهان از جمله «پینوکیو» (با عنوان آدمک چوبی) اثر کارلو کولودی و «غُراب» (The Raven) اثر ادگار آلن پو. کتابدار، مستندساز اداری و پژوهشگر نفت: مسئول کتابخانه و مترجم اسناد و متون در شرکت نفت و کنسولگری و وزارتخانه‌ها.
دوره فکری / تاریخی
بازه زمانی: ۱۴ تیر ۱۲۹۵ – ۱۳ تیر ۱۳۷۷ خورشیدی (۱۹۱۶ – ۱۹۹۸ میلادی). دوره فکری / تاریخی: دوران گذار از سنت به مدرنیته پهلوی، پیامدهای شهریور ۱۳۲۰ و سقوط رضاشاه، دوره پرالتهاب ملی‌شدن صنعت نفت و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، عصر انسداد سیاسی دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ و موج روشنفکری متعهد پیش از انقلاب.
کلاستر تخصصی
جبر بیولوژیک و جبر محیطی (Biological & Environmental Determinism): انسان‌ها در جهان چوبک بازیچه غرایز حیوانی اولیه (گرسنگی، تشنگی، شهوت و ترس از مرگ) و اسیر جبر محیط فاسد، چرک و بی‌رحم هستند. دوربین ناتورالیستی و ثبت جزئیات چندش‌آور و چرک: توصیف دقیق بوی تعفن، چرک زخم‌ها، گدایان، لاشه سگ‌ها، بیماری‌های پوستی، فضولات و مرگ با خونسردی جراحانه یک آسیب‌شناس. روایت لایه‌های فرودست و مطرودان اجتماع (Subaltern Studies): جان بخشیدن به تیپ‌های نادیده‌گرفته‌شده نظیر روسپی‌ها، پااندازها، تریاکی‌ها، مرده‌شورها، درشکه‌چی‌ها، گدایان و سگ‌های ولگرد (داستان انتری که لوطیش مرده بود و پیرهَن زرشکی). قهرمان انتقام‌جو و آنتی‌هیرو (Anti-Hero & Vigilante Justice): تجسم میل به عصیان، عدالت فردی و سلاخی مسببان بدبختی در قالب شخصیت «زار ممد» (شیرمحمد) در رمان تنگسیر. نفرت از ریاکاری مقدس‌مآبانه: شبیه‌خون مداوم به نفاق مذهبی، زاهدان ریایی و سنت‌های خرافی که به عنوان ابزاری برای تحمیق و چپاول فرودستان به کار می‌روند.
ملیت
ایرانی (Iranian)

حوزه‌های تمرکز

برهنه‌سازی تباهی‌های جامعه سنتی: پرده‌برداری از لایه‌های پنهان آسیب‌های اجتماعی نظیر صیغه، فقر مفرط، اعتیاد، گدایی سازمان‌یافته و پدوفیلی. فلسفه آزادی و بردگی خودخواسته: واکاوی مفهوم آزادی هراس‌انگیز در جهان مدرن از طریق رفتارهای حیوانات و تمثیل لوطی و میمون. جغرافیای بومی جنوب و فرهنگ بوشهر: ثبت اقلیم تفتیده، شرجی، دریا، آداب و عادات، نام‌ها و ظلم‌های رواشده به مردم خطه جنوب ایران. تکنیک چندصدایی و جریان سیال ذهن: شکستن خط روایت سنتی و استفاده از مونولوگ‌های درونی کاراکترهای مختلف برای ساخت یک پازل روانی پیچیده در رمان سنگ صبور.

آثار برجسته

تنگسیر (۱۳۴۲):تنها رمان حماسی و امیدبخش چوبک؛ داستان دادخواهی و طغیان فردی زار ممد بوشهری علیه چهار تن از بزرگان ریاکار شهر که اموالش را خورده بودند. سنگ صبور (۱۳۴۵):جسورانه‌ترین، مدرن‌ترین و تلخ‌ترین رمان چوبک؛ تابلویی سیاه از جامعه شیراز با بهره‌گیری از تک‌گویی ذهنی احمد آقا، گوهر، بلقیس و سیف‌القلم (قاتل زنجیره‌ای معروف). خیمه‌شب‌بازی (۱۳۲۴):نخستین مجموعه داستان شاهکار او شامل داستان‌های معروفی چون نفتی، گل‌های گوشتی، زیر عینک طبقاتی، بعدازظهر آخر پاییز و پیرهن زرشکی. انتری که لوطیش مرده بود (۱۳۲۸):مجموعه داستان شاخص؛ داستان محوری درباره میمونی به نام مخمل که پس از مرگ صاحب شکنجه‌گرش «جهانگیر»، طعم وحشتناک و گیج‌کننده آزادی را می‌چشد. روز اول قبر (۱۳۴۴):مجموعه داستان شامل ۱۰ داستان کوتاه و یک نمایشنامه به نام قفس؛ نمایش دهشتناک مرگ، احتضار و مسلخ انسانی. چراغ آخر (۱۳۴۴):مجموعه داستان مشتمل بر ۸ داستان کوتاه و قطعات تمثیلی درخشان درباره خرافات، مسافران زیارتی و سرنوشت تیره‌بختان. نمایشنامه‌ها و ترجمه‌ها: توپ لاستیکی (۱۳۲۸): نمایشنامه تمثیلی سیاسی و ضدتوتالیتر. آدمک چوبی (پینوکیو): اثر کارلو کولودی. غُراب (The Raven): شعر بلند ادگار آلن پو.

کتاب‌های این نویسنده

هنوز کتابی از این نویسنده ثبت نشده است

در حال حاضر هیچ کتابی از «صادق چوبک» در Airbook ثبت نشده است. به‌زودی کتاب‌های این نویسنده اضافه خواهند شد.