تصویر هوشنگ گلشیری
پروفایل نویسنده

هوشنگ گلشیری

هوشنگ گلشیری در اصفهان در خانواده‌ای با سطح مالی متوسط به دنیا آمد. در کودکی به دلیل شغل پدر در شرکت نفت به آبادان رفت و سال‌های آغازین کودکی را در فضای اقلیمی…

درباره نویسنده

هوشنگ گلشیری در اصفهان در خانواده‌ای با سطح مالی متوسط به دنیا آمد. در کودکی به دلیل شغل پدر در شرکت نفت به آبادان رفت و سال‌های آغازین کودکی را در فضای اقلیمی و صنعتی جنوب گذراند، اما مجدداً به اصفهان بازگشت. او در دانشگاه اصفهان ادبیات فارسی خواند و سال‌ها در دبیرستان‌های این شهر و اطراف آن به تدریس مشغول شد.

در دهه ۱۳۴۰، گلشیری به همراه جمعی از ادیبان و مترجمان نامدار (چون محمد حقوقی، جلیل دوستخواه، بهرام صادقی، احمد گلشیری و ابوالحسن نجفی) هستهٔ تحول‌خواه «جُنگ اصفهان» را پایه‌گذاری کرد؛ جریانی که به کانون جدی نوگرایی ادبی، ترجمه آثار فرمالیست‌های غربی و نقد ساختاری ادبیات در ایران بدل گشت. در سال ۱۳۴۸ با انتشار رمان کوتاه «شازده احتجاب»، نامش در تاریخ ادبیات ایران تثبیت شد. این اثر ماندگار، با اقتباس سینمایی درخشان بهمن فرمان‌آرا در سال ۱۳۵۳، شهرت گلشیری را فراگیر ساخت.

گلشیری به دلیل فعالیت‌های روشنفکری و عضویت در کانون نویسندگان، در دوران حکومت پهلوی طعم زندان را چشید. پس از انقلاب، از تدریس در دانشگاه محروم شد و با محدودیت‌های شدید دولتی و توقیف آثار مواجه گردید. او در تمام دهه‌های ۶۰ و ۷۰ خورشیدی، کارگاه‌های هفتگی نویسندگی را در خانه خود و مجلات برگزار کرد و بخش مهمی از نویسندگان مدرن ایران محصول هدایت‌های تئوریک او بودند. او از نجات‌یافتگان قتل‌های زنجیره‌ای و واقعه اتوبوس ارمنستان بود. گلشیری در خرداد ۱۳۷۹ در سن ۶۲ سالگی بر اثر بیماری مننژیت در بیمارستان ایران‌مهر تهران درگذشت و در امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد. «بنیاد هوشنگ گلشیری» پس از مرگ او توسط همسرش فرزانه طاهری و یارانش راه‌اندازی شد و سال‌ها مهم‌ترین جایزه مستقل ادبیات داستانی ایران را اعطا می‌کرد.

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص
نویسنده، نظریه‌پرداز و معمار داستان‌نویسی مدرن ایران: یکی از تاثیرگذارترین چهره‌های ادبیات داستانی معاصر فارسی پس از صادق هدایت؛ خالق شاهکار «شازده احتجاب». قطب کارگاهی و آموزگار نسل نوین نویسندگان: بنیان‌گذار و گرداننده شاخص‌ترین کارگاه‌های داستان‌نویسی دهه‌های ۶۰ و ۷۰ خورشیدی در ایران و هدایت نسلی پرشمار از نویسندگان برجسته پس از خود. سردبیر و مدیر مطبوعاتی اثرگذار: از ستون‌های اصلی «جُنگ اصفهان»، سردبیر نشریه ماندگار «کارنامه» و مشارکت در فصلنامه‌ها و جنگ‌های ادبی شاخص زمانه. کنشگر صنفی و مدافع سرسخت آزادی بیان: از اعضای کلیدی و هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران، مبارز برای حقوق اهل قلم، و از چهره‌های محوری ماجرای اتوبوس ارمنستان (۱۳۷۵).
دوره فکری / تاریخی
بازه زمانی: ۲۵ اسفند ۱۳۱۶ – ۱۶ خرداد ۱۳۷۹ (دوره معاصر ایران / قرن بیستم میلادی). دوره فکری / تاریخی: دوران تکوین مدرنیسم در ایران پسا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲؛ شکوفایی جنبش‌های ادبی دهه ۴۰ و ۵۰؛ انقلاب ۱۳۵۷، دوران جنگ تحمیلی هشت‌ساله و فضای بسته فرهنگی و فشارهای سیاسی بر روشنفکران دگراندیش در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ خورشیدی.
کلاستر تخصصی
تکنیک روایتگری و نفی «داستان نقالی سنتی»: گلشیری معتقد بود رمان مدرن نه محل نقل خطی رخدادها، بلکه میدانی برای آفرینش «فرم» و چینش مهندسی‌شده زاویه دید است. راوی در آثار او نامعتبر، مشکوک و چندپاره است و متن نیازمند خواننده‌ای فعال و کاوشگر است. مفهوم «شازدگی»، تبارشناسی استبداد و زوال قدرت: واسازی روان‌شناختی روان اشرافیت زمین‌دار و حاکم در حال مرگ؛ بازنمایی جنایت، خودبزرگ‌بینی‌های بیمارگونه، عقده‌های حقارت جنسی و سیاسی، و چگونگی استحاله جلادان به قربانیان توهمات خویش. مرگ، احتضار و حضور سایه‌گون ارواح: آمیختگی واقعیت و وهم، رفت‌وآمد مردگان در خاطرات زندگان، و احساس گناه فردی و جمعی در برابر جنایات ازیادنرفته. پیوند سنت و مدرنیته از معبر زبان: برخلاف نویسندگانی که زبان روزمره را پیاده می‌کردند، گلشیری عمیقاً بر متون کهن فارسی (تاریخ بیهقی، تذکره‌الاولیا، متون صوفیه و ادبیات کلاسیک) اشراف داشت و نحو و دایره لغات نثر کهن را در خدمت ساختارهای رمان نو اروپایی (تأثیرپذیرفته از ویرجینیا وولف، فاکنر و آلن روب-گریه) درمی‌آورد.
ملیت
ایرانی (Iranian)

حوزه‌های تمرکز

آموزش اصول و تکنیک‌های صناعت رمان‌نویسی: تبیین تئوریک پیرنگ، شخصیت‌پردازی، راوی، و انتقال مفاهیم فنی narratology به بدنه داستان‌نویسی ایران. واکاوی تاریخ و فرهنگ خودکامگی ایرانی: بررسی نهادهای تاریخی سرکوب، مناسبات حرم‌سرا، عقده‌های طبقاتی، شکنجه، و توارث سنت‌های خشونت‌بار در اعصار تاریخی. آزادی قلم و هویت صنفی نویسندگان: مقاومت در برابر سانسور حکومتی، دفاع از استقلال متن از قدرت حاکم و حفظ میراث کانون نویسندگان. احیای قابلیت‌های بیانی نثر کلاسیک فارسی در بستر مدرن: پیوند زدن بلاغت زبان کهن فارسی به دغدغه‌ها و دلهره‌های انسان معاصر.

آثار برجسته

شازده احتجاب (Prince Ehtejab - ۱۳۴۸):اوج تکامل رمان مدرن فارسی؛ فروپاشی آخرین بازمانده یک خاندان اشرافی و مستبد قاجاری در شبی تب‌آلود، احضار خاطرات همسر مرده‌اش فخرالنسا، کلفتش فخری و اجداد خون‌ریز، با ساختار سیال ذهن کم‌نظیر. کریستین و کید (Christine and Kid - ۱۳۵۰):رمانی ساختارگرا و اپیزودیک در بازنمایی انزوای روشنفکری، روابط گسیخته عاطفی و بیگانگی هویتی. آینه‌های دردار (Mirrors with Doors - ۱۳۷۰):رمانی با محوریت نویسنده‌ای ایرانی به نام ابراهیم که برای داستان‌خوانی در میان مهاجران و تبعیدیان به اروپا سفر می‌کند؛ تاملاتی عمیق پیرامون مهاجرت، گذشته، سانسور، نوستالژی و حقیقت متن. جن‌نامه (Jen-Nameh - ۱۳۷۶):اثری مطول، رازآمیز و چندلایه؛ بازخوانی تاریخ شکنجه، سیاست، تعصبات مذهبی و تصوف در ایران با استفاده از فرم طلسم، تعویذ و ادعیه که در سوئد منتشر شد. مثل همیشه (Like Always - ۱۳۴۷):نخستین مجموعه داستان کوتاه گلشیری شامل داستان‌های تکنیکی و ماندگاری چون «دخمه‌ای برای سمور آبی» و «دیشب پریشب». نمازخانه کوچک من (My Little Chapel - ۱۳۵۴):یکی از درخشان‌ترین مجموعه‌های داستان کوتاه ایران، شامل آثاری چون «معصوم اول تا چهارم» و «عروسک چینی من». دست تاریک، دست روشن (Dark Hand Bright Hand - ۱۳۷۴):مجموعه داستانی بلوغ‌یافته و تیره با بازتاب مسائل سیاسی-اجتماعی دوره پس از انقلاب، از جمله داستان کم‌نظیر «نقاش باغ نگریسته». باغ در باغ (Garden within Garden - ۱۳۷۸):مجموعه جستارها، مقالات، نقدها و نظریات ادبی دوجلدی او درباره فرم رمان، شعر معاصر، زبان و نقد ساختاری متون کلاسیک.

کتاب‌های این نویسنده

1 عنوان