غلامحسین ساعدی

غلامحسین ساعدی در ۲۴ دی ۱۳۱۴ در محله بازارچه خیابان تبریز در خانواده‌ای پرجمعیت و تنگدست به دنیا آمد. از نوجوانی هم‌زمان با تحولات نهضت ملی و دوران فرقه دموکرات آذربایجان، وارد فعالیت‌های سیاسی شد و سردبیری چند نشریه دانش‌آموزی را عهده‌دار شد. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ برای نخستین بار طعم بازداشت و زندان را چشید. او در سال ۱۳۳۴ وارد دانشکده پزشکی تبریز شد و پایان‌نامه‌اش را بر روی «علل اجتماعی پسیکونوروزها (روان‌نژندی‌ها) در آذربایجان» نوشت.

پس از عزیمت به تهران و گذراندن دوره سربازی، دوره تخصص روان‌پزشکی را در بیمارستان روانی روزبه با موفقیت به پایان رساند. او همراه با برادرش دکتر علی‌اکبر ساعدی، مطبی شبانه‌روزی در منطقه محروم خیابان دلگشای تهران دایر کرد؛ مطبی که بیماران فقیر را رایگان درمان می‌کرد و در عین حال، به یکی از پاتوق‌های اصلی روشنفکران، شاعران و نویسندگان سرشناس دهه‌های چهل و پنجاه (از جمله احمد شاملو، جلال آل‌احمد، به‌آذین و صمد بهرنگی) بدل شد.

ساعدی از پیشگامان تشکیل «کانون نویسندگان ایران» بود و آثاری بنیادین در تئاتر و ادبیات داستانی نوشت. او نمایشنامه‌هایش را با نام مستعار «گوهر مراد» منتشر می‌کرد. همکاری‌های او با داریوش مهرجویی در فیلم‌های «گاو» (بر اساس قصه چهارم عزاداران بیل)، «آرامش در حضور دیگران» (ساخته ناصر تقوایی) و «دایره مینا» (بر اساس داستان آشغالدونی) ستون‌های موج نوی سینمای ایران را شکل داد.

به دلیل فعالیت‌های ادبی-سیاسی افشاگرانه، ساعدی در سال ۱۳۵۳ توسط ساواک دستگیر و نزدیک به یک سال در زندان قزل‌قلعه و اوین تحت شکنجه‌های شدید جسمی و روانی قرار گرفت؛ آسیبی که به گفته دوستانش، روحیه و توان زیستی او را برای همیشه دگرگون ساخت. پس از انقلاب و با تشدید اختلافات سیاسی، در سال ۱۳۶۱ ناچار به خروج مخفیانه از کشور و پناهندگی در فرانسه شد. سال‌های غربت در پاریس با افسردگی عمیق، دلتنگی دیوانه‌وار برای ایران و اعتیاد سنگین به الکل همراه بود. او سرانجام در ۲ آذر ۱۳۶۴ در بیمارستان سن‌آنتوان پاریس در اثر خونریزی شدید دستگاه گوارش درگذشت و در گورستان پرلاشز، در چندقدمی صادق هدایت به خاک سپرده شد.