تصویر فروغ فرخزاد
پروفایل نویسنده

فروغ فرخزاد

فروغ‌الزمان فرخ‌زاد در ۸ دی‌ماه ۱۳۱۳ در خیابان معزالدوله تهران در خانواده‌ای با انضباط سخت‌گیرانه نظامی متولد شد؛ پدرش سرهنگ محمد فرخ‌زاد و مادرش توران وزیری‌ت…

درباره نویسنده

فروغ‌الزمان فرخ‌زاد در ۸ دی‌ماه ۱۳۱۳ در خیابان معزالدوله تهران در خانواده‌ای با انضباط سخت‌گیرانه نظامی متولد شد؛ پدرش سرهنگ محمد فرخ‌زاد و مادرش توران وزیری‌تبار بود. در نوجوانی پس از تحصیل در دبیرستان خسرو خاور، به هنرستان کمال‌الملک رفت و خیاطی و نقاشی آموخت. در شانزده‌سالگی (۱۳۲۹) علی‌رغم مخالفت‌های خانوادگی با نوه خاله مادرش، پرویز شاپور (طنزپرداز و کاریکلماتوریست برجسته)، ازدواج کرد و به اهواز رفت. ثمره این ازدواج پسری به نام کامیار بود.

نخستین مجموعه شعر او با نام «اسیر» در سال ۱۳۳۱ با مقدمه شجاع‌الدین شفا منتشر شد و جامعه ادبی سنتی را تکان داد. روح عصیانگر، استقلال‌طلب و در تمنای پرواز فروغ با چارچوب‌های خانه و سنت سازگار نبود؛ در سال ۱۳۳۴ این پیوند به طلاق انجامید و طبق قوانین وقت، حق دیدار و سرپرستی فرزندش کامیار برای همیشه از او سلب شد؛ زخمی جبران‌ناپذیر که ردپای اندوهبار آن در سراسر آثارش بر جا ماند.

او دو دفتر بعدی خود، «دیوار» (۱۳۳۵) و «عصیان» (۱۳۳۶) را در اوج کشمکش‌های روانی و فشارهای گزنده قضاوت‌های عمومی منتشر ساخت و برای فرار از بحران روحی مدتی به ایتالیا و آلمان سفر کرد. نقطه عطف زندگی هنری و فکری او در سال ۱۳۳۷ با پیوستن به کانون ادبی-سینمایی ابراهیم گلستان (استودیو گلستان) رقم خورد. گلستان چشم‌اندازهای مدرن فکری، ادبی، زبانی و سینمایی نوینی را پیش روی او گشود.

در سال ۱۳۴۱، فروغ با ساخت مستند تکان‌دهنده «خانه سیاه است» درباره جذام‌خانه باباباغی تبریز، اثری پیشرو و تراژیک آفرید و در همین سفر، کودکی جذام‌زاده به نام «حسین منصوری» را به فرزندی پذیرفت. انتشار دفتر تحسین‌برانگیز «تولدی دیگر» در سال ۱۳۴۲، تولد دوباره فروغ و تثبیت جایگاه او به عنوان یکی از غول‌های بی‌چون‌وچرای شعر مدرن فارسی بود.

فروغ در اوج نبوغ، شکوفایی ادبی و جهان‌بینی فلسفی، در ۲۴ بهمن‌ماه ۱۳۴۵ خورشیدی (فوریه ۱۹۶۷) هنگامی که با خودروی جیپ در مسیر دروس-قلهک رانندگی می‌کرد، برای پرهیز از تصادف با سرویس مهدکودک منحرف شد و بر اثر ضربه مغزی در ۳۲ سالگی درگذشت. پیکر او در گورستان ظهیرالدوله تهران به خاک سپرده شد و آخرین دفتر شاهکار او با نام «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» پس از مرگش منتشر گردید.

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص
قش (تخصص) شاعر پیشرو و از معماران اصلی شعر معاصر ایران: ایجاد صدایی کاملاً مستقل، متمایز و زنانه در شعر مدرن فارسی در تراز بزرگانی چون نیما یوشیج، احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث و سهراب سپهری. کارگردان، تدوین‌گر و مستندساز نوگرا: ساخت مستند ماندگار «خانه سیاه است» (برنده جایزه بهترین فیلم مستند جشنواره اوبرهاوزن آلمان در سال ۱۹۶۳) و اثرگذاری بنیادین بر موج نوی سینمای ایران. مترجم و بازیگر تئاتر: ترجمه نمایشنامه «سیاه‌زنگی‌ها» از ژان ژنه و همکاری نمایشی در تئاتر «شش شخصیت در جستجوی نویسنده» به کارگردانی پری صابری. نخستین صدای زنانه رادیکال در ادبیات کلاسیک و معاصر فارسی: خروج زن از جایگاه «معشوق منفعل، اثیری و ساکت» به «سوژه عاشق، فاعل، نقاد و سخن‌گو».
دوره فکری / تاریخی
بازه زمانی: ۱۳۱۳ تا ۱۳۴۵ خورشیدی (۱۹۳۵ تا ۱۹۶۷ میلادی). دوره فکری: عصر پسا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، یأس عمومی روشنفکران، آغاز مدرنیزاسیون پرشتاب و دگرگونی طبقه متوسط در دهه ۱۳۴۰، ظهور موج نوی روشنفکری، رشد ادبیات اعتراضی و موج نوی سینما و هنر پیشرو ایران.
کلاستر تخصصی
دو دوره متمایز زیست شعری: دوره اول (اسیر، دیوار، عصیان): شعر رمانتیک، چهارپاره‌های کلاسیک‌تر، تمرکز بر دردهای رهایی، حسرت، حس گناه، بی‌پروایی جنسی، و تمرد علیه پیوندهای زناشویی سنتی. دوره دوم (تولدی دیگر، ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد): جهش زبانی و فکری شگرف، عبور از خودفروپاشی فردی به بصیرت فلسفی-اجتماعی، کشف زبانی کاملاً پالوده، عینی و تصویرپردازانه. بازتعریف وزن عروضی و آزادی موسیقی کلام: گسترش اختیارات شاعری در وزن نیمایی، تقطیع مصراع‌ها بر مبنای ضرباهنگ گفتار روزمره و وارد کردن واژگان مدرن شهری بدون افت کیفی شعر. موتیف‌های تکرارشونده و نمادین: «پنجره» (دریچه آگاهی، گریز و رابطه با جهان)، «فصل سرد/زمستان» (نماد اختناق، پیری، دلمردگی اجتماعی و زوال)، «باغچه/گیاه» (رویش، حیات ازدست‌رفته و پیوند اندام‌وار با زمین)، «باد» (طوفان دگرگونی و یادآور شکنندگی هستی)، «آینه» (روبرویی با خویشتن و بیگانگی). تابوشکنی جنسیتی (Female Subjectivity): ستایش تن، لذت عشق جسمانی و اعتراف به گناه با بی‌پروایی که تا آن زمان در شعر زنان فارسی‌زبان (از رابعه تا پروین اعتصامی) بی‌سابقه بود.
ملیت
ایرانی (Iranian)

حوزه‌های تمرکز

هویت‌خواهی زن و شالوده‌شکنی سنت‌های مردسالار: تجسم تن، احساس و حقوق پایمال‌شده زن شرقی در هنر کلامی. اگزیستانسیالیسم زیسته و زوال هستی: دغدغه گذر تند زمان، زوال زیبایی، تنهایی مفرط و مواجهه با حقیقت مرگ. سینمای حقیقت و زیبایی‌شناسی رنج: بازنمایی انسانیت، امید و زشتی پالوده‌شده در حاشیه‌ای‌ترین لایه‌های طردشده جامعه (مبتلایان به جذام). نوآوری فرمی در زبان فارسی معاصر: ادغام زبان محاوره‌ای، لحن درونی و ایجاز بیانی در موسیقی شعر نو.

آثار برجسته

تولدی دیگر (۱۳۴۲):دفتر شعری که نقطه بلوغ زبان و تفکر فروغ است؛ شامل شعرهای درخشانی چون «تولدی دیگر»، «باد ما را خواهد برد»، «عاشقانه»، «عروسک کوکی» و «فتح باغ». ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد (انتشار پس از مرگ - ۱۳۵۲):اوج تکامل شعری و فلسفی فروغ؛ بیانیه‌ای ژرف و سوگ‌وارانه پیرامون تنهایی کیهانی، بحران مدنیت و باور به رویش دوباره؛ شامل شاهکارهایی چون «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد»، «کسی که مثل هیچ‌کس نیست» و «دلم برای باغچه می‌سوزد». خانه سیاه است (فیلم مستند - ۱۳۴۱):شاهکار بیست‌ودو دقیقه‌ای سینمای مستند جهان؛ تصویری تکان‌دهنده و شاعرانه از بیماران جذام‌خانه تبریز و تقابل میان سیاهی رنج و طراوت امید. اسیر (۱۳۳۱):نخستین دفتر شعر در قالب چهارپاره؛ بازتاب‌دهنده احساسات زنی در حصار مناسبات اجتماعی و زناشویی سنتی. دیوار (۱۳۳۵):دومین دفتر شعر که بی‌پروایی در بیان تمایلات عاطفی و احساسی در آن به اوج می‌رسد؛ دربردارنده شعر جنجالی «گناه». عصیان (۱۳۳۶):سومین دفتر شعر با سویه‌های پررنگ چالش با مفاهیم جبر، خلقت، بهشت، دوزخ و شورش علیه تقدیرگرایی دینی و تاریخی. نامه‌های فروغ (مجموعه نامه‌ها به پرویز شاپور / اولین تپش‌های عاشقانه قلبم):اسناد دست‌اول از روان، رنج‌ها، تنهایی‌ها و نبوغ عاطفی فروغ در سال‌های جوانی و جدایی.

کتاب‌های این نویسنده

هنوز کتابی از این نویسنده ثبت نشده است

در حال حاضر هیچ کتابی از «فروغ فرخزاد» در Airbook ثبت نشده است. به‌زودی کتاب‌های این نویسنده اضافه خواهند شد.