تصویر جلال الدین محمد بلخی
پروفایل نویسنده

جلال الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بن بهاءالدین محمد، معروف به «مولوی»، «مولانا» و «خداوندگار»، در ۶ ربیع‌الاول ۶۰۴ هـ.ق در بلخ (افغانستان/خراسان بزرگ آن روزگار) متولد شد. پدرش، …

درباره نویسنده

جلال‌الدین محمد بن بهاءالدین محمد، معروف به «مولوی»، «مولانا» و «خداوندگار»، در ۶ ربیع‌الاول ۶۰۴ هـ.ق در بلخ (افغانستان/خراسان بزرگ آن روزگار) متولد شد. پدرش، بهاءالدین ولد ملقب به «سلطان‌العلما»، از مشایخ و خطبای نامدار بود. با نزدیک‌شدن خطر حمله سپاهیان چنگیزخان مغول، خاندان وی بلخ را ترک کرده و پس از سفری طولانی از نیشابور (دیدار با عطار)، بغداد، مکه و دمشق، نهایتاً در قونیه (پایتخت سلجوقیان روم) اقامت گزیدند.

جلال‌الدین پس از فوت پدر، زیر نظر برهان‌الدین محقق ترمذی به تکمیل علوم فقه و اصول پرداخت و خود در جایگاه مفتی، فقیه و مدرّسی عالی‌مقام در قونیه نشست که صدها طالب‌علم گرد او حلقه می‌زدند.

انقلاب روحی: در سال ۶۴۲ هـ.ق، دیدار سرنوشت‌ساز او با درویشی شوریده به نام شمس تبریزی در قونیه، طوفانی در جانش افکند. مولانا مسند فتوا و تدریس را رها کرد و به شعر، وجد و سماع روی آورد. غیبت و ناپدیدشدن شمس، مولانا را در آتش هجران گداخت و دیوان شمس زاییده این داغ شد. پس از شمس، مولانا آرامش خود را در همنشینی با صلاح‌الدین زرکوب و سپس حسام‌الدین چلبی یافت؛ حسام‌الدین الهام‌بخش و کاتب شاهکار بی‌زوال او، مثنوی معنوی شد.

مولانا در ۵ جمادی‌الثانی ۶۷۲ هـ.ق در قونیه چشم از جهان فروبست و آرامگاه او (قبه خضراء) از آن زمان تاکنون کانون زیارت عارفان و شیفتگان شعر و حقیقت از سراسر جهان است.

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص
عارف واصل، قطب طریقت و پیر معنوی (Mystic Master): بنیان‌گذار سنت معنوی و حلقهٔ سلوکی که بعدها به «طریقت مولویه» و آیین سماع شهرت یافت. شاعر و نابغهٔ بی‌بدیل ادبیات عرفانی جهان: آفرینندهٔ پرحجم‌ترین و ژرف‌ترین متون منظوم عاشقانه و حکمی در تاریخ ادب فارسی. فقیه، مفتی، متکلم و مدرّس علوم دینی: تسلط کامل بر فقه حنفی، اصول، کلام، تفسیر قرآن، حدیث و حکمت پیش از تحول باطنی با شمس تبریزی. روان‌شناس اگزیستانسیال و کاوشگر روان آدمی: شناخت دقیق لایه‌های نفس، ناخودآگاه، وسوسه‌ها، تعارضات درونی و مراحل صعود روحی انسان. نظریه‌پرداز وحدت وجود و دیالوگ بینافرهنگی/بیناادیانی: باور به جوهر یگانهٔ ادیان و عبور از پوستهٔ شریعت به مغز حقیقت.
دوره فکری / تاریخی
بازه تاریخی: قرن هفتم هجری قمری (سده سیزدهم میلادی؛ ۶۰۴ تا ۶۷۲ هـ.ق / ۱۲۰۷ تا ۱۲۷۳ م). بستر سیاسی–اجتماعی: عصر وحشت و ویرانی ناشی از هجوم مغول به خراسان بزرگ و قلمرو خلافت اسلامی، فروپاشی خوارزمشاهیان، مهاجرت گسترده نخبگان به سمت غرب، و آرامش نسبی آناتولی در دوره سلجوقیان روم (قونیه). فضای فکری و پارادایم غالب: شکوفایی اوج تصوف نظری و شهودی (هم‌عصر با ابن‌عربی، صدرالدین قونیوی، سعدی و فخرالدین عراقی)؛ تقابل عقل‌گرایی فلسفی مشایی با ذوق شهودی و کشف باطنی.
کلاستر تخصصی
سماع، وزن‌های طرب‌انگیز و ریتم سیال: استفاده از اوزان کم‌کاربرد، تند، ضربی و موسیقایی در غزلیات شمس که بازتابندهٔ رقص سماع و فوران وجد صوفیانه است. شگرد داستان در داستان و تمثیل‌پردازی قرآنی: گره‌زدن قصه‌های عامیانه، حکایات فولکلور، امثال و قصص قرآنی برای رساندن پیچیده‌ترین مفاهیم معرفت‌شناختی. انسان‌شناسی سلوکی و نظریه عشق وجودی: تعریف «عشق» نه به عنوان یک احساس عارضی، بلکه به مثابه اصل محرک کیهان و عامل تکامل و استکمال موجودات از جمادی تا الوهیت. بینامتنیت قرآنی و نبوی عمیق: تجلی پیوسته و عمیق مفاهیم آیات و احادیث تا جایی که مثنوی را «قرآن در زبان پهلوی (فارسی)» نامیده‌اند. زبان تصویری، زنده و واقع‌گرایانه: به‌کارگیری واژگان کوچه و بازار و اشیای روزمره در کنار والاترین اصطلاحات الهیاتی بدون هیچ‌گونه تکلف و تصنع لفظی.
ملیت
ایرانی / متولد بلخ در خراسان بزرگ، زیسته و مدفون در قونیه روم

حوزه‌های تمرکز

استکمال روح، هبوط و بازگشت به اصل فطری: تبیین اندیشه «نیستان» و اشتیاق ابدی انسان برای پیوستن دوباره به منشأ الهی. تحلیل روان‌شناسی نفس اماره و راه‌های مهار آن: نقد غرور علمی، تعصب کلامی، شکم‌بارگی و جاه‌طلبی صوفیان و زاهدان قشری. عشق به منزلهٔ کیمیا و موتور محرک تکامل: گذار از عشق صوری به عشق معنوی و نقش ویرانگر و سازندهٔ آن در تطهیر دل. کثرت در عین وحدت و تساهل با همه انسان‌ها: پذیرش تنوع راه‌های رسیدن به حقیقت و همزیستی با پیروان همه ادیان و ملل. رابطه مرید و مراد و نقش هادی باطنی: ضرورت دستگیری پیر دانا در عبور سالک از خطرات و ظلمات طریق سلوک.

آثار برجسته

آثار منظوم: مثنوی معنوی:شاهکار بی‌مانند عرفان تعلیمی و سلوک عملی در ۶ دفتر و حدود ۲۶ ۰۰۰ بیت. آغاز با نی‌نامه («بشنو این نی چون شکایت می‌کند / از جدایی‌ها حکایت می‌کند»)؛ مجموعه‌ای از ژرف‌ترین تمثیل‌ها، لطایف، حکایات و تفاسیر آیات و روایات. دیوان کبیر (دیوان شمس تبریزی):دریای مواج غزل‌های پرشور، ترجیعات و ترکیب‌بندها در حدود ۴۰ ۰۰۰ بیت؛ سروده‌شده در تلاطم جذبه، هجران و وصال شمس، با موسیقی و ریتم‌هایی شگفت‌انگیز («مرده بدم زنده شدم، گریه بدم خنده شدم / دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم»). رباعیات:مشتمل بر حدود ۱ ۶۵۰ تا ۲ ۰۰۰ رباعی با درونمایه‌های شهودی، نجوای عاشقانه و تبیین فنای فی‌الله. آثار منثور: فیه ما فیه:مجموعه گفتارها، تقریرات و جلسات درس و گفت‌وگوی مولانا با مریدان و یاران (به‌ویژه معین‌الدین پروانه)، تدوین‌شده به نثری ساده، صمیمی و عمیقاً فلسفی–اخلاقی. مجالس سبعه:متن هفت منبر و موعظه مولانا بر فراز منبر در دوران پیش از تحول باطنی، همراه با تفسیر آیات و احادیث. مکتوبات:مجموعه حدود ۱۵۰ نامهٔ مولانا به سلاطین، وزرا، امرا و نزدیکان جهت وساطت و حل مشکلات مادی و قضایی مردم و توصیه‌های سلوکی.

کتاب‌های این نویسنده

هنوز کتابی از این نویسنده ثبت نشده است

در حال حاضر هیچ کتابی از «جلال الدین محمد بلخی» در Airbook ثبت نشده است. به‌زودی کتاب‌های این نویسنده اضافه خواهند شد.