پروفایل نویسنده

ریچارد داوکینز

ریچارد داوکینز در سال ۱۹۴۱ در نایروبی، کنیا، در خانواده‌ای انگلیسی متولد شد. او در دانشگاه آکسفورد تحصیل کرد و زیر نظر نیکو تینبرگن (برنده نوبل) آموزش دید. کتا…

درباره نویسنده

ریچارد داوکینز در سال ۱۹۴۱ در نایروبی، کنیا، در خانواده‌ای انگلیسی متولد شد. او در دانشگاه آکسفورد تحصیل کرد و زیر نظر نیکو تینبرگن (برنده نوبل) آموزش دید. کتاب اول او، «ژن خودخواه» (۱۹۷۶)، دنیای بیولوژی را تکان داد و او را به شهرتی جهانی رساند. او سال‌ها به عنوان استاد در آکسفورد فعالیت کرد و در نهایت کرسی «درک عمومی علم» (Charles Simonyi Professor) را به دست آورد.

داوکینز فراتر از آزمایشگاه، به یک کنشگر اجتماعی بدل شد. او «بنیاد ریچارد داوکینز برای خرد و علم» را تأسیس کرد و به نبردی همه‌جانبه علیه آموزه‌های خلقت‌گرایانه (Creationism) و «طراحی هوشمند» در مدارس برخاست. کتاب «توهم خدا» (۲۰۰۶) او را به نماد جنبش «خداناباوری نو» تبدیل کرد و مباحثات او در سراسر جهان پیرامون تعارض علم و دین، همچنان یکی از داغ‌ترین بحث‌های روشنفکری است. او به دلیل دیدگاه‌های صریح و گاه تندش در نقد مذهب، همواره از سوی نهادهای مذهبی و حتی برخی فیلسوفان نقد شده است، اما همچنان به عنوان مدافع بی‌بدیل روش علمی شناخته می‌شود.

کتاب در کتابخانه

—

میانگین امتیاز

بریتانیایی (British)

ملیت

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص

زیست‌شناس فرگشتی و رفتارشناس جانوران (Ethologist): شاگرد نیکو تینبرگن (برنده نوبل) و پژوهشگر پیشگام در حوزه رفتارشناسی تطبیقی و الگوهای رفتاری جانوران. نظریه‌پرداز زیست‌شناسی ژن‌محور (Gene-centric View of Evolution): بازتعریف انتخاب طبیعی با محوریت ژن به جای ارگانیسم یا گونه. ابداع‌کننده مفهوم «مِم» (Memetics): پایه‌گذار علم مم‌شناسی (انتقال فرهنگی موازی با ژنتیک). نخستین کرسی‌دار فهم عمومی علم در دانشگاه آکسفورد: تصدی کرسی چارلز سیمونی از ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۸ به عنوان مروج رسمی تفکر علمی در جهان انگلیسی‌زبان. کنشگر خردگرایی، سکولاریسم و یکی از «چهار سوارکار الحاد نوین» (New Atheism): در کنار کریستوفر هیچنز، سم هریس و دانیل دنت در نقد ساختاریافته ادیان نهادینه‌شده.

دوره فکری / تاریخی

بازه تاریخی و زیستی: سده بیستم و بیست‌ویکم (زاده ۲۶ مارس ۱۹۴۱ در نایروبی، کنیا تا کنون). دوره فکری: عصر پس از سنتز نوین فرگشتی (Post-Modern Synthesis)، شکوفایی انقلاب ژنتیک مولکولی، و اوج‌گیری مناقشات میان علم‌گرایی سکولار و بنیادگرایی مذهبی پسا‌یازده سپتامبر (جریان الحاد نوین).

کلاستر تخصصی

دیدگاه ژن‌محور فرگشت (Gene-Centric View): ارگانیسم‌ها و موجودات زنده تنها «ماشین‌های بقا» (Survival Machines) و حامل‌های موقتی هستند که توسط ژن‌های خودخواه برای بقا و تکثیر خودشان ساخته شده‌اند. فنوتیپ گسترش‌یافته (The Extended Phenotype): اثر فنوتیپی یک ژن تنها به بدن فیزیکی ارگانیسم محدود نمی‌شود، بلکه محیط زیست و حتی بدن موجودات دیگر را نیز در بر می‌گیرد (مانند سد سگ‌های آبی یا انگل‌هایی که رفتار میزبان را کنترل می‌کنند). مفهوم «مِم» (Meme) و تکامل فرهنگی: اطلاعات فرهنگی، عقاید، آوازها یا فناوری‌ها واحدهایی همانند ژن‌ها هستند که از طریق تقلید مغز به مغز جهش یافته و تکثیر می‌شوند. ساعت‌ساز نابینا و نفی غایت‌انگاری (Teleology): اثبات اینکه پیچیدگی‌های شگفت‌انگیز حیات نیازی به طراح هوشمند ندارند و نیروهای کور، بی‌هدف و فاقد شعور انتخاب طبیعی توانایی تولید چنین نظمی را در بازه‌های زمانی عظیم دارند. نقد شکاف‌های خدای رخنه‌ها (God of the Gaps): تبیین این اصل که نادانسته‌های موقت علم دلیلی برای اثبات معجزه یا خالق نیستند و علم تنها روش معتبر برای کشف واقعیت جهان مادی است.

ملیت

بریتانیایی (British)

حوزه‌های تمرکز

مبارزه با شبه‌علم و جهل علمی: ترویج سواد علمی به عنوان واکسنی علیه خرافات. تبیین زیبایی‌شناسی طبیعت از نگاه تکاملی: نشان دادن اینکه درک علمی از جهان، نه تنها آن را از بین نمی‌برد بلکه بر «شگفتی» و «عظمت» آن می‌افزاید. نقد تعصبات مذهبی: بررسی آسیب‌های اجتماعی ناشی از دگم‌های مذهبی، به‌ویژه در عرصه آموزش و سیاست. تکامل‌شناسی جانوری: تحلیل رفتارهای غریزی جانوران در چارچوب بقای ژنتیکی.

آثار برجسته

ژن خودخواه (The Selfish Gene - ۱۹۷۶): اثر کلاسیک و انقلابی که دیدگاه زیست‌شناسی را تغییر داد؛ معرفی ژن به عنوان واحد اصلی انتخاب و مفهوم میم. ساعت‌ساز نابینا (The Blind Watchmaker - ۱۹۸۶): پاسخی علمی و قاطع به استدلال‌های مبتنی بر «طراحی هوشمند» برای اثبات اینکه طبیعت نیازی به ناظر ندارد. توهم خدا (The God Delusion - ۲۰۰۶): بیانیه‌ای صریح و استدلالی علیه وجود موجودی فراطبیعی و نقد کارکردهای مخرب دین در جامعه. داستان نیاکان (The Ancestor’s Tale - ۲۰۰۴): روایتی حماسی و سفرگونه از تاریخ تکامل حیات، که در آن داوکینز به همراه نویسنده دیگر (وانگ، دِ وانگ)، مسیر تکامل را از انسان به عقب برمی‌گرداند تا به نخستین نیای مشترک برسد. جادوی واقعیت (The Magic of Reality - ۲۰۱۱): کتابی علمی برای نوجوانان و بزرگسالان که با زبانی ساده، پرسش‌های بنیادین (مانند «ما کی هستیم؟»، «جهان از چه ساخته شده؟») را با علم پاسخ می‌دهد.