کوری

«کوری» (منتشرشده در سال ۱۹۹۵) مشهورترین رمان ژوزه ساراماگو، نویسندهٔ پرتغالی و برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات ۱۹۹۸ است. داستان با رویدادی ناگهانی و غریب پشت چراغ راهنمایی در شهری بی‌نام آغاز می‌شود: راننده‌ای ناگهان بینایی خود را از دست می‌دهد، اما نه با تاریکیِ سیاه، بلکه با فرورفتن در دریایی سپید و شیری‌رنگ («کوری سفید»). این بیماری ناشناخته و واگیردار به‌سرعت در سراسر شهر شیوع پیدا می‌کند.

دولت برای مهار بحران، مبتلایان نخستین را در تیمارستانی متروکه و قرنطینه محبوس می‌کند و سربازان با دستور شلیک به هر فردی که قصد فرار داشته باشد، بیرونِ درها موضع می‌گیرند. در این برزخِ بسته، روبنای شکنندهٔ اخلاق و تمدن انسانی به سرعت فرو می‌پاشد؛ گرسنگی، غارت جیره‌ها، باج‌گیری، تجاوز گروهی توسط باندی مسلح از کورها و بوی تعفن جای همبستگی را می‌گیرد. در این میان، تنها یک نفر بینایی‌اش را حفظ کرده است: همسر چشم‌پزشک که به دروغ وانمود کرده کور است تا کنار شوهرش بماند. او به عنوان تنها شاهد عینی این بربریت عریان، بار سنگین وجدان و حفظ کرامت انسانی دیگران را به دوش می‌کشد.

ساراماگو در این اثر از شگرد سبکی منحصر‌به‌فردی بهره می‌برد: هیچ شخصیتی نام خاص ندارد (همگی با عناوینی چون «چشم‌پزشک»، «همسر چشم‌پزشک»، «مردی با چشم‌بند سیاه» و «دختر با عینک دودی» خوانده می‌شوند)، نشانه‌های نگارشی دیالوگ (گیومه، خط فاصله و نقطه‌گذاری سنتی) حذف شده و گفتگوها در امتداد بندها جاری هستند؛ رویکردی که حس آشفتگی، هم‌سطحی صداها و نامتعین بودن موقعیت را تشدید می‌کند.