تئوری انتخاب

کتاب «تئوری انتخاب» مانیفست بنیادین ویلیام گلاسر (بنیان‌گذار واقعیت‌درمانی / Reality Therapy) در رد روان‌شناسی سنتی «کنترل بیرونی» (External Control Psychology) و جایگزینی آن با مدل «کنترل درونی» است. گلاسر بر این باور است که تقریباً تمام ناخشنودی‌ها، ناکامی‌ها، بیماری‌های روانی غیرارگانیک و تعارض‌های بین‌فردی در خانواده، مدارس، محیط کار و جامعه، ناشی از یک فرض باطل است: اینکه «ما می‌توانیم دیگران را کنترل کنیم یا دیگران می‌توانند رفتارهای ما را تعیین نمایند».

اصول کلیدی مطرح‌شده در کتاب عبارتند از:

۱. رفتار کلی (Total Behavior): هر آنچه از ما سر می‌زند یک رفتار است که از چهار مؤلفهٔ هم‌زمان تشکیل شده: عمل (Action)، فکر (Thought)، احساس (Feeling) و فیزیولوژی (Physiology). گلاسر نشان می‌دهد که انسان مستقیماً بر عمل و فکر خود کنترل دارد و با تغییر دادن آن‌ها، احساس و فیزیولوژی بدن نیز تغییر می‌یابند. (از این رو او به‌جای افسرده بودن، از تعبیر «افسردگی کردن» استفاده می‌کند تا بعد انتخابی آن را برجسته سازد).

۲. پنج نیاز بنیادین ژنتیکی بشر: انسان‌ها برای پاسخگویی به این پنج نیاز درونی رفتار می‌کنند:

بقا و امنیت (Survival)
عشق و تعلق‌خاطر (Love and Belonging)
قدرت، شایستگی و خودارزشمندی (Power / Inner Control)
آزادی و خودمختاری (Freedom)
تفریح، لذت و یادگیری (Fun)
۳. دنیای مطلوب (Quality World): گنجینه‌ای از تصاویر ذهنی در حافظهٔ هر فرد، شامل افراد، باورها و چیزهایی که بهترین ارضا را برای نیازهای اساسی‌اش به ارمغان می‌آورند. درک این نکته که افراد مختلف دنیاهای مطلوب متفاوتی دارند، کلید حل سوءتفاهم‌های ارتباطی است.

۴. ده اصل بنیادین تئوری انتخاب: قواعدی برای مسئولیت‌پذیری فردی، دست کشیدن از سرزنش، تهدید و انتقاد، و یادگیری جایگزین ساختن عادات مخرب با «عادات مهرورزانه».

این کتاب در سراسر جهان به عنوان راهنمای عملی برای بازسازی روابط زناشویی، فرزندپروری مسئولانه، مدیریت اثربخش و اصلاح نظام آموزشی به کار می‌رود.