برادران کارامازوف

«برادران کارامازوف» آخرین اثر و نقطهٔ اوج اندیشهٔ فئودور داستایفسکی است که در سال ۱۸۸۰، اندکی پیش از مرگش به پایان رسید. رمان داستانی در ظاهر جنایی پیرامون قتل پدری فاسد، هرزه و پول‌پرست به نام فیودور پاولوویچ کارامازوف و در باطن، دادگاهی ژرف دربارهٔ وجود خدا، رنج انسان، اختیار، اخلاق و نجات است.

هستهٔ اصلی پیرنگ، روابط میان پدر و چهار پسر اوست که هرکدام نماد یکی از جنبه‌های روان و جامعهٔ بشری‌اند:

دیمیتری (میتیا): تجسم شور، غریزه، هیجان و احساسات لجام‌گسیخته.
ایوان: روشنفکر خردگرا، شکاک و ماتریالیست؛ خالق فصل تمثیلی و مشهور «مفتش اعظم».
آلیوشا: پسر کوچک‌تر، راهب پرهیزکار و شاگرد زوسیمای پیر؛ نماد ایمان معنوی، بخشش و شفقت مسیحی.
اسمر دیاکوف: فرزند نامشروع، خدمتکار و تجسم کینه، انحطاط و پلیدی خاموش.
پس از قتل پدر، دیمیتری به ظن قتل بازداشت می‌شود، اما داستایفسکی دادگاه را به محاکمهٔ وجدان تمامی برادران و حتی بشریت بدل می‌کند؛ چرا که همه در ذهن خود خواهان مرگ پدر بودند. مشهورترین بخش‌های کتاب — از جمله گفت‌وگوی ایوان و آلیوشا در کافه و منظومهٔ «مفتش اعظم» — بزرگ‌ترین پرسش‌های الهیاتی و اگزیستانسیال تاریخ ادبیات را مطرح می‌سازند: اگر خدا نیست، آیا همه‌چیز مجاز است؟ و آیا بهای هماهنگی جهان، اشک حتی یک کودک بی‌گناه است؟