طرح بزرگ

طرح بزرگ اثر برجستهٔ کیهان‌شناس نامدار استیون هاوکینگ و فیزیک‌دان لئونارد ملودینوف است که در سال ۲۰۱۰ انتشار یافت. این کتاب تلاشی علمی و عامه‌فهم برای پاسخ به دیرینه‌ترین پرسش‌های هستی‌شناختی انسان است: «جهان چگونه پدید آمد؟»، «چرا قوانین طبیعت به این شکل دقیق تنظیم شده‌اند؟» و «آیا برای آفرینش کیهان به آفریدگاری ماوراءطبیعی نیاز بوده است؟»

هاوکینگ و ملودینوف با تکیه بر پیشرفته‌ترین دستاوردهای فیزیک کوانتوم و به‌ویژه «نظریهٔ ام» (M-Theory) — که آن را تنها نامزد معتبر برای دستیابی به یک «نظریه همه‌چیز» منسجم می‌دانند — توضیح می‌دهند که جهان ما تنها جهان موجود نیست، بلکه یکی از بی‌شمار جهان‌های ممکن در یک «چندجهانی» (Multiverse) است. نویسندگان همچنین چارچوب معرفت‌شناختی جدیدی تحت عنوان «واقع‌گرایی وابسته به مدل» (Model-Dependent Realism) معرفی می‌کنند که بیان می‌دارد تصور ما از واقعیت، همواره از فیلتر مدل‌ها و نظریه‌های ذهنی و ریاضی ما عبور می‌کند و واقعیتی مستقل از مدل‌ها برای مشاهده‌گر وجود ندارد.