پروفایل نویسنده

کارل پوپر

کارل ریموند پوپر در ۲۸ ژوئیه ۱۹۰۲ در وین در خانواده‌ای روشنفکر و اهل کتاب از طبقه متوسط با تبار یهودی دیده به جهان گشود؛ پدرش وکیل دعاوی و صاحب کتابخانه‌ای عظی…

درباره نویسنده

کارل ریموند پوپر در ۲۸ ژوئیه ۱۹۰۲ در وین در خانواده‌ای روشنفکر و اهل کتاب از طبقه متوسط با تبار یهودی دیده به جهان گشود؛ پدرش وکیل دعاوی و صاحب کتابخانه‌ای عظیم بود. در نوجوانی، پس از جنگ جهانی اول، پوپر برای مدت کوتاهی شیفته مارکسیسم شد، اما پس از واقعه مرگبار تیراندازی پلیس به کارگران معترض در وین در سال ۱۹۱۹، دریافت که این ایدئولوژی با توجیه مرگ انسان‌ها به نام رسالت تاریخی، رویکردی شبه‌دینی و خطرناک دارد؛ این واقعه او را برای همیشه به دشمن جدی تام‌گرایی بدل ساخت.

او در دانشگاه وین به تحصیل ریاضیات و فیزیک پرداخت و در سال ۱۹۲۸ با رساله‌ای در باب روان‌شناسی تفکر، دکترای فلسفه گرفت. هم‌زمان با شاگردی در کارگاه نجاری، با اعضای برجسته «حلقه وین» (پوزیتیویست‌های منطقی به رهبری موریتس شلیک و رودلف کارناپ) به مناظره پرداخت. نخستین اثر درخشان او، «منطق اکتشاف علمی» (به زبان آلمانی: Logik der Forschung) در سال ۱۹۳۴ منتشر شد که با رد استقراء و تبیین اصل ابطال‌پذیری، پایه‌های پوزیتیویسم را تکان داد.

با قدرت‌گیری نازیسم و پیوستن اتریش به آلمان هیتلری (آنشلوس)، پوپر به دلیل تبار یهودی کشورش را ترک کرد و به نیوزیلند گریخت. در دوران غربت در دانشگاه کانتربری (۱۹۳۷–۱۹۴۵)، در پاسخ به وحشت جنگ و فاشیسم، دو اثر برجسته سیاسی خود، «فقر تاریخیگری» و شاهکار جاودانش «جامعه باز و دشمنان آن» را نگاشت. او در این کتاب دوم، افلاطون، هگل و مارکس را به عنوان پدران فکری توتالیتاریسم مدرن محاکمه نظری کرد.

پس از پایان جنگ، در سال ۱۹۴۶ به دعوت فردریش هایک به بریتانیا مهاجرت کرد و تا زمان بازنشستگی در سال ۱۹۶۹ در مدرسه اقتصاد لندن (LSE) به کرسی استادی منطق و روش علمی تکیه زد. ملکه بریتانیا در سال ۱۹۶۵ به او لقب «شوالیه» (Sir) اعطا کرد. پوپر دهه‌های پایانی عمر را در کنوکسفیلد نزدیک لندن سپری کرد و تا آخرین روزها به پژوهش در مسائل کیهان‌شناسی، مکانیک کوانتوم و ذهن پرداخت. او سرانجام در سپتامبر ۱۹۹۴ در سن ۹۲ سالگی درگذشت و خاکسترش در وین به خاک سپرده شد.

کتاب در کتابخانه

—

میانگین امتیاز

اتریشی–بریتانیایی (Austrian-British)

ملیت

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص

فیلسوف علم پیشگام قرن بیستم: واژگون‌کننده مسئله استقراء و تدوین‌کننده دستگاه معرفتی «ابطال‌پذیری» به عنوان معیار تمیز گزاره‌های علمی. نظریه‌پرداز سیاسی و معمار مفهوم «جامعه باز»: برجسته‌ترین منتقد فلسفی فاشیسم، نازیسم و مارکسیسم شوروی در سده بیستم و حامی مهندسی اجتماعی گام‌به‌گام. استاد دانشگاه و نظریه‌پرداز منطق: استاد منطق و روش علمی در مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن (LSE) و عضو افتخاری آکادمی‌های سلطنتی بریتانیا. منتقد سرسخت پوزیتیویسم حلقه وین (Vienna Circle): متفکری که از درون محیط فکری وین علیه جزمیت‌های تجربی آن قیام کرد و خود را «قاتل پوزیتیویسم» نامید.

دوره فکری / تاریخی

بازه زمانی: ۲۸ ژوئیه ۱۹۰۲ – ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۴ (میلادی). دوره فکری / تاریخی: قرن بیستم؛ دوره زوال امپراتوری اتریش-مجارستان، ظهور امواج ویرانگر فاشیسم، نازیسم و استالینیسم در اروپای میان دو جنگ، فجایع جنگ جهانی دوم، دوران جنگ سرد و تقابل ایدئولوژیک غرب و بلوک شرق، و تحولات بنیادین در فیزیک نظری (تولد مکانیک کوانتومی و نسبیت عام).

کلاستر تخصصی

ابطال‌پذیری و تحدید تجربی (Falsifiability & Demarcation): گزاره‌ای علمی است که بالقوه با یک مشاهده تجربی یا آزمایش تجربی ابطال‌پذیر باشد. دانشمندان به جای تلاش برای اثبات حقانیت نظریه‌ها (که به لحاظ منطقی ناممکن است)، باید بی‌رحمانه در پی یافتن شواهد نقض آن‌ها برآیند. جامعه باز در برابر جامعه بسته (The Open Society vs. The Closed Society): جامعه باز متکی بر خرد نقادانه، آزادی بحث، حمایت از حقوق فردی و امکان سرنگونی مسالمت‌آمیز حاکمان بدون خونریزی است؛ در نقطه مقابل، جامعه بسته متکی بر اتوریته قبیله‌ای، جزمیت، تقدیس رهبر و حقایق دگماتیک تغییرناپذیر تعریف می‌شود. نقد تاریخ‌گرایی و جبر تاریخی (Anti-Historicism): رد قاطع این فرضیه که تاریخ بشری از قوانین محتوم و تغییرناپذیر تبعیت می‌کند که به انسان امکان پیش‌بینی آینده دور جامعه را می‌دهد؛ رشد دانش تأثیر مستقیمی بر سرنوشت بشر دارد و چون نمی‌توان دانسته‌های آینده را پیش‌بینی کرد، سرنوشت تاریخ نیز پیش‌بینی‌ناپذیر است. مهندسی اجتماعی گام‌به‌گام (Piecemeal Social Engineering): مخالفت با انقلاب‌های فراگیر، خشونت‌بار و آرمان‌گرایانه (Utopianism) برای ساخت بهشت موعود روی زمین؛ رویکرد درست در سیاست اصلاح تدریجی، رفع عینی‌ترین رنج‌ها و آزمودن خط‌مشی‌ها در مقیاس کوچک برای کنترل عواقب ناخواسته است. معرفت عینی و جهان‌های سه‌گانه (World 3 Theory): جهان ۱: جهان فیزیکی و اشیای مادی. جهان ۲: جهان تجارب ذهنی، احساسات و روان آدمی. جهان ۳: جهان برساخته‌های عینی ذهن انسان؛ کتاب‌ها، نظریه‌های علمی، سمفونی‌ها و گزاره‌های استدلالی مستقل از ذهن پدیدآورنده. فالابیلسم و عقلانیت انتقادی (Critical Rationalism & Fallibilism): باور به اینکه انسان ذاتاً جایزالخطاست؛ ما هیچ‌گاه به قطعیت مطلق نمی‌رسیم، اما با نقد مداوم و پالایش اشتباهات می‌توانیم گام‌به‌گام به حقیقت نزدیک‌تر شویم.

ملیت

اتریشی–بریتانیایی (Austrian-British)

حوزه‌های تمرکز

معیار تحدید علم از شبه‌علم: تفکیک علوم تجربی آزمون‌پذیر (مانند نسبیت اینشتین) از نظریات ابطال‌ناپذیر و مصون از خطا (مانند روان‌کاوی فروید و آدلریسم یا ماتریالیسم تاریخی). مسئله استقراء (Problem of Induction): اثبات اینکه مشاهده هزاران قوی سفید هرگز درستی گزاره «همه قوها سفیدند» را اثبات نمی‌کند، اما دیدن تنها یک قوی سیاه، بطلان قطعی آن را اثبات می‌نماید. دفاع از لیبرال دموکراسی و نهادهای قانون‌مدار: تمرکز بر این مسئله که پرسش اصلی سیاست نباید «چه کسی باید حکومت کند؟» باشد، بلکه باید پرسید: «چگونه می‌توان نهادهایی برپا کرد که مانع از آسیب‌رسانی حاکمان نالایق یا فاسد شوند؟». پارادوکس بردباری (Paradox of Tolerance): هشدار تاریخی معروف مبنی بر اینکه اگر جامعه‌ای تساهل نامحدود حتی در برابر عناصر نامدارا و متعصب پیشه کند، بردباری توسط نابردباران نابود خواهد شد.

آثار برجسته

منطق اکتشاف علمی (The Logic of Scientific Discovery - 1934 / نسخه انگلیسی 1959):اثر بنیادین فلسفه علم قرن بیستم؛ معرفی ابطال‌پذیری، رد استقراءگرایی و واسازی پوزیتیویسم منطقی. جامعه باز و دشمنان آن (The Open Society and Its Enemies - 1945):رساله دوجلدی مشهور در دفاع از آزادی فردی و دموکراسی؛ جلد اول معطوف به نقد آرای افلاطون (طلسم افلاطون) و جلد دوم متمرکز بر نقد هگل و کارل مارکس و نشان دادن ریشه‌های فکری حکومت‌های توتالیتر در آرای آنان. فقر تاریخیگری (The Poverty of Historicism - 1957):تحلیل روش‌شناختی در رد این نظریه که تاریخ علوم انسانی می‌تواند آینده را بر اساس الگوها و قوانین دترمیستی پیش‌بینی کند، و تقدیم کتاب به قربانیان توتالیتاریسم. حدس‌ها و ابطال‌ها: رشد دانش علمی (Conjectures and Refutations - 1963):مجموعه جستارهای درخشان پوپر پیرامون چگونگی تکامل علم از طریق آزمون و خطا، فرضیه‌سازی جسورانه و رد بی‌امان حدس‌های نادرست. شناخت عینی: رویکردی تکاملی (Objective Knowledge: An Evolutionary Approach - 1972):طرح نظریه معرفت‌شناختی «جهان ۳» و تشریح دیدگاه تکاملی او در باب رشد مستقل شناخت بشری. جست‌وجوی بی‌پایان (Unended Quest - 1976):خودزندگی‌نوشت فکری کارل پوپر که تصویری شفاف از سیر تحول اندیشه‌ها، مناظرات و مواجهه‌های او با نظریات اینشتین، بور و حلقه وین ارائه می‌دهد. خود و مغز آن (The Self and Its Brain - 1977، با همکاری سر جان اکلز):پژوهشی بین‌رشته‌ای در حوزه فلسفه ذهن و عصب‌شناسی در دفاع از دوگانه‌انگاری تعاملی (Interactionist Dualism) در برابر ماده‌باوری محض.