تصویر سیمین دانشور
پروفایل نویسنده

سیمین دانشور

سیمین دانشور در ۸ اردیبهشت ۱۳۰۰ در شیراز و در خانواده‌ای اشرافی، فرهیخته و اهل فرهنگ زاده شد؛ پدرش دکتر محمدعلی خان دانشور (احیاءالسلطنه) پزشکی سرشناس و مادرش …

درباره نویسنده

سیمین دانشور در ۸ اردیبهشت ۱۳۰۰ در شیراز و در خانواده‌ای اشرافی، فرهیخته و اهل فرهنگ زاده شد؛ پدرش دکتر محمدعلی خان دانشور (احیاءالسلطنه) پزشکی سرشناس و مادرش قمرالسلطنه حکمت، بانویی ادیب، نقاش و مدیر هنرستان دخترانه بود. سیمین پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مدرسه انگلیسی‌زبان «مهرآیین» شیراز، راهی تهران شد و در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تحصیل در رشته زبان و ادبیات فارسی پرداخت. در سال ۱۳۲۸ با دفاع از رساله دکترای خود به راهنمایی بدیع‌الزمان فروزانفر با عنوان «علم‌الجمال و جمال در ادبیات فارسی تا قرن هفتم»، موفق به اخذ مدرک دکترا شد.

در سال ۱۳۲۷، او نخستین مجموعه داستان کوتاه خود به نام «آتش خاموش» را منتشر کرد که رویدادی بی‌سابقه در تاریخ ادبیات معاصر ایران بود. در سال ۱۳۲۹ با جلال آل‌احمد، نویسنده و روشنفکر پرآوازه، ازدواج کرد؛ ازدواجی پرشور، روشنفکرانه و تأثیرگذار که با وجود مخالفت‌های شدید خانواده جلال، تا زمان درگذشت نابهنگام آل‌احمد در سال ۱۳۴۸ ادامه یافت. دانشور در فاصله سال‌های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۳ با دریافت بورس تحصیلی بنیاد فولبرایت به دانشگاه استنفورد آمریکا رفت و در آنجا زیر نظر استادانی چون والاس استگنر، فن داستان‌نویسی و نمایشنامه‌نویسی مدرن را به شکلی آکادمیک آموخت.

پس از بازگشت به وطن، سال‌ها در دانشگاه تهران به تدریس تاریخ هنر مشغول شد. شاهکار بزرگ او، رمان «سووشون»، در تیرماه ۱۳۴۸ (تنها چند ماه پیش از مرگ ناگهانی همسرش جلال) منتشر شد و انقلابی در رمان‌نویسی ایران ایجاد کرد؛ اثری که به زبان‌های متعددی در سراسر جهان ترجمه و بارها تجدید چاپ شد. سیمین دانشور پس از پیروزی انقلاب، سال‌ها در انزوا و استقلال فکری زیست و آثاری چون رمان‌های جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان را خلق کرد. او سرانجام در ۱۸ اسفند ۱۳۹۰ در سن ۹۰ سالگی در خانه تاریخی‌اش در تجریش تهران چشم از جهان فروبست و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص
نخستین بانوی رمان‌نویس حرفه‌ای تاریخ ادبیات فارسی: خالق نخستین رمان مدرن ایرانی به قلم یک زن (سووشون، ۱۳۴۸) و پیشگام ورود صدا و نگاه زنانه به بدنه ادبیات داستانی ایران. نخستین زن نویسنده مجموعه داستان کوتاه مستقل فارسی: انتشار مجموعه آتش خاموش (۱۳۲۷) به عنوان نقطه عطف حضور زنان در عرصه نشر داستان مدرن. استاد دانشگاه و پژوهشگر تاریخ هنر و زیبایی‌شناسی: سال‌ها تدریس به عنوان استاد تاریخ هنر و باستان‌شناسی در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران. مترجم برجسته متون کلاسیک و مدرن جهان: برگردان آثاری ارزشمند از نویسندگانی چون آنتون چخوف، آلن پیتون، جرج برنارد شاو، ناتانیل هاثورن و ویلیام سارویان. کنشگر فرهنگی و عضو کانون نویسندگان ایران: نخستین رئیس دوره‌ای کانون نویسندگان ایران و مدافع استقلال اهل قلم.
دوره فکری / تاریخی
بازه تاریخی و زیستی: سده چهاردهم خورشیدی (۸ اردیبهشت ۱۳۰۰ تا ۱۸ اسفند ۱۳۹۰ خورشیدی / ۱۹۲۱ تا ۲۰۱۲ میلادی). دوره فکری: دوره گذار از ایران سنتی به مدرن، جریان‌های روشنفکری دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰، دوران نهضت ملی شدن نفت، موج بومی‌گرایی و بازگشت به خویشتن، و تجربه مستقیم دو نظام پهلوی و جمهوری اسلامی.
کلاستر تخصصی
استحاله از زن نظاره‌گر به سوژه کنشگر و انقلابی: مسیر بلوغ شخصیت «زری» در سووشون؛ گذر از انفعال، سازش‌کاری و محافظه‌کاری به آگاهی، جسارت و اعتراض علنی. الگوی کهن‌الگویی شهادت و اسطوره سیاوش / سووشون: پیوند زدن عزاداری‌های سنتی، مظلومیت سیاوش شاهنامه، واقعه عاشورا و ترور یوسف با مقاومت در برابر استبداد و اشغالگری انگلیس. فمینیسم بومی، مستقل و غیرمقلد: دفاع از حقوق، تحصیل و استقلال فکری زنان بدون افتادن در ورطه تقلید کورکورانه از فمینیسم اروپایی یا نفی پیوندهای خانوادگی. هم‌نشینی با جلال آل‌احمد و حفظ استقلال سبک‌شناختی: دو دهه زیست مشترک با جلال آل‌احمد و در عین حال پرهیز کامل از نثر شتاب‌زده، تلگرافی و عصبی او؛ دانشور نثری فخیم، صبورانه، جزئی‌نگار و تصویرگرا را برگزید. آسیب‌شناسی نسل روشنفکر و سردرگمی تاریخی: کالبدشکافی توهمات، شکاف‌ها و تندروی‌های روشنفکران پیش و پس از انقلاب (به‌ویژه در سه‌گانه سال بلوا/جزیره سرگردانی).
ملیت
ایرانی (Iranian)

حوزه‌های تمرکز

عاملیت و توانمندسازی زن ایرانی: نمایش فرآیند رهایی زن از حصار ترس‌های درونی، سنت‌های بازدارنده و قیدوبندهای استبداد خانگی و سیاسی. مردم‌شناسی شیراز و هویت ایرانی: ثبت فرهنگ، آیین‌ها، لهجه، خرافات، شیوه‌های معیشت و روابط خانوادگی در شیراز دهه ۱۳۲۰. روایت انسانی از عواقب اشغالگری و استعمار: نشان دادن پیامدهای ویرانگر قحطی، احتکار غلات، بیماری تیفوس و فساد اداری ناشی از حضور ارتش متفقین در جنوب ایران. زیبایی‌شناسی و فلسفه هنر: تحلیل مفاهیم زیبایی در ادبیات کلاسیک فارسی و نظریه‌های مدرن نقد ادبی. روابط زناشویی، استقلال فردی و تنهایی وجودی: تأمل بر پیچیدگی‌های تعامل زن و مرد روشنفکر در جامعه‌ای در حال گذار

آثار برجسته

رمان‌ها: سووشون (۱۳۴۸):شاهکار بلامنازع ادبیات معاصر ایران و نخستین رمان ایرانی نوشته یک زن؛ روایتی عمیق از زندگی زری و همسرش یوسف در شیرازِ اشغال‌شده توسط متفقین در جنگ جهانی دوم. این اثر روند تحول درونی زری را از مادری ترسو و مصلحت‌اندیش به زنی شجاع، آگاه و حق‌طلب در پی شهادت مظلومانه یوسف به تصویر می‌کشد. جزیره سرگردانی (۱۳۷۲):نخستین جلد از سه‌گانه ناتمام دانشور؛ با تمرکز بر زندگی دختری جوان به نام «هستی» در آستانه انقلاب ۱۳۵۷، و بررسی کشمکش‌های فکری، سرگردانی هویتی نسل جوان و تقابل گرایش‌های مارکسیستی، مذهبی و ملی‌گرایانه. ساربان سرگردان (۱۳۸۰):جلد دوم از سه‌گانه؛ ادامه سرگذشت هستی و اطرافیانش در کوران سال‌های نخست پس از انقلاب ۵۷ و آغاز جنگ تحمیلی ایران و عراق. کوه سرگردان (دست‌نوشته مفقود/منتشرنشده):سومین جلد از این مجموعه که سرنوشت دست‌نوشته‌های آن پس از درگذشت نویسنده در هاله‌ای از ابهام و مناقشه باقی ماند. مجموعه‌های داستان کوتاه: آتش خاموش (۱۳۲۷):نخستین مجموعه داستان یک نویسنده زن در ایران؛ حاوی ۱۶ داستان با مضامین عمدتاً احساسی و رمانتیک. شهری چون بهشت (۱۳۴۰):مجموعه‌ای درخشان با رویکردی پخته، واقع‌گرایانه و عمیق درباره تنهایی، فاصله طبقاتی و سرنوشت زنان فرودست و کلفت‌ها (نظیر داستان کوتاه ماندگار «شهری چون بهشت»). به کی سلام کنم؟ (۱۳۵۹):مجموعه‌ای اثرگذار شامل داستان‌های مطرحی چون «به کی سلام کنم؟»، «سوترا» و «تصادف»؛ بازتاب‌دهنده اضطراب، فقر و خفقان اجتماعی دوران پهلوی دوم. از پرنده‌های مهاجر بپرس (۱۳۷۶):مجموعه‌ای حاوی داستان‌های کوتاه و خاطره‌گونه با فضایی بازتابنده و درون‌گرایانه. آثار پژوهشی و ترجمه‌ها: شاهکارهای فرش ایران: تک‌نگاری پژوهشی در حوزه تاریخ هنر و صنایع دستی ایران. نامه‌های سیمین دانشور و جلال آل‌احمد (سه جلد): سندی دست‌اول و فوق‌العاده از تاریخ اجتماعی، روشنفکری، عاطفی و سیاسی ایران معاصر. ترجمه‌ها: دشمنان و باغ آلبالو (چخوف)، بنال وطن (آلن پیتون)، داغ ننگ (ناتانیل هاثورن)، کمدی انسانی (ویلیام سارویان).

کتاب‌های این نویسنده

1 عنوان