تفکر سریع و کند

دانیل کانمن

دانیل کانمن در مارس ۱۹۳۴ در تل‌آویو متولد شد، اما تمام دوران کودکی‌اش را در پاریس گذراند؛ جایی که خانواده یهودی‌تبار لیتوانیایی او اقامت داشتند. با اشغال فرانسه توسط ارتش نازی در جنگ جهانی دوم، خانواده او سال‌ها در هراس، زندگی مخفیانه و فرار مداوم زیستند و پدرش مدتی در اردوگاه فرانسوی درانسی بازداشت بود. خود کانمن خاطره‌ای را نقل می‌کند که در پاریسِ تحت اشغال، شبی بعد از منع آمدوشد با یک سرباز اس‌اس مواجه شد، اما سرباز آلمانی بی‌خبر از نشان زرد پنهان‌شده او، وی را در آغوش کشید، عکسی از فرزندش را نشان داد و به او پول داد؛ این مواجهه تکان‌دهنده جرقه پرسش‌های ابدی کانمن درباره تناقض‌ها، پیچیدگی‌ها و رفتارهای غریب روان انسانی شد.

پس از پایان جنگ و مرگ پدرش به علت دیابت، کانمن به همراه مادرش به قیمومت بریتانیا بر فلسطین (اسرائیل کنونی) مهاجرت کرد. او مدرک کارشناسی خود را در رشته روان‌شناسی و ریاضیات از دانشگاه عبری اورشلیم دریافت کرد و سپس در بخش علوم رفتاری ارتش اسرائیل به ارزیابی روان‌شناختی داوطلبان و اصلاح سیستم گزینش سربازان پرداخت. در سال ۱۹۵۸ به ایالات متحده رفت و دکترای روان‌شناسی خود را از دانشگاه کالیفرنیا، برکلی دریافت کرد.

در اواخر دهه ۱۹۶۰ در دانشگاه عبری اورشلیم، یکی از پربارترین و شورانگیزترین شراکت‌های علمی تاریخ شکل گرفت: دوستی و همکاری کانمن با آموس تورسکی. این دو نابغه با ساعت‌ها پیاده‌روی، بحث و خنده‌های طولانی، مقالاتی تاریخ‌ساز در مجله Science و Econometrica منتشر کردند و شالوده‌های پاردایم سوگیری‌ها و «نظریه چشم‌انداز» را ریختند. مرگ نابهنگام تورسکی در سال ۱۹۹۶ بر اثر ملانوما ضربه روحی بزرگی به کانمن زد؛ او همواره اعلام کرد که نوبل اقتصادش در سال ۲۰۰۲ مشترکاً متعلق به تورسکی است.

کتاب جریان‌ساز او، «تفکر، سریع و زیبا» (۲۰۱۱)، جهان را تکان داد و به یکی از ماندگارترین کتاب‌های عمومی-علمی تاریخ بدل شد. او در سال‌های پایانی عمر به همراه اولیویه سیبونی و کس سانستاین، کتاب «نویز» (۲۰۲۱) را نوشت. دانیل کانمن در ۲۷ مارس ۲۰۲۴ در سن ۹۰ سالگی چشم از جهان فروبست، در حالی که میراث او برای همیشه تعریف انسان را در دانش اقتصاد، حقوق، پزشکی و مدیریت متحول ساخت.